291210 De PVV op 25 zetels 07-01-2011
Hoe ongerijmd is populistisch politiek leiderschap?
Begin december stond de PVV al weer op 25 zetels. Afwijzing van de door Brinkman bepleitte partijdemocratie en onthulling van criminele verledens van  PVV-volksvertegenwoordigers hebben per saldo geen kiezers gekost. Wilders  lijkt  door zijn krachtige optreden het geloof in zijn leiderschap eerder te hebben versterkt.


Personalistisch leiderschap brengt echter aanzienlijke risico’s met zich mee. Als de leider (LPF)  of het vertrouwen in de leider (ToN)  wegvalt, is de partij niet levensvatbaar bij gebrek aan een populaire opvolger. Die ontbreekt niet slechts toevalligerwijs, want een populistisch leider wil als enige ster op het politieke podium acteren.
Critici  wijzen op de ongerijmdheid tussen de opgewonden kritiek op  het ondemocratische politieke establishment en het gebrek aan democratie in de eigen partij van de populistische leider. Al even ongerijmd is dat deze leiders dit legitimeren door te wijzen op de risico’s van een gebrek aan autoritair leiderschap.  Het argument is daarom echter nog niet onjuist . Die risico’s zijn echter het gevolg van het feit  dat een populistische partij vrijwel uitsluitend gebaseerd is op het charisma van de leider ervan. Hun programma’s zijn een samengeraapt zooitje naast één hot issue dat de populistische beweging drijft, zoals de islamisering in het geval van de PVV.  Juist vanwege de beperkte relevantie van zo’n issue wordt er eindeloos en tot vervelens toe op getamboereerd alsof het de oorzaak van alle maatschappelijke problemen zou zijn. Toch is dit gebrek aan programmatische cohesie al  een  in het populisme zelf gereflecteerd element. Dit is de derde ongerijmdheid ervan, de ongerijmdheid van de sterke leider die zich afhankelijk opstelt. De leider doet zich namelijk bescheiden voor. Niet hij, maar het volk zelf kent zijn ware belangen en hij is niet meer dan dienaar van het volk. Hij doet dat door standpunten in te nemen die goed liggen bij de kiezers, maar die volgens hem niet worden geaccepteerd door het op eigenbelang gerichte politieke establishment. En zo is het cirkeltje rond.
 Dergelijke kritiek op het populisme suggereert een tegenstelling tussen de gevestigde en de populistische partijen die in werkelijkheid echter niet zo scherp is. Een partij die dat aardig illustreert is D’66, waarvan de huidige leider Pechtold geldt  als  de bekwaamste criticus van Wilders. D’66 is begonnen als geesteskind van de door zijn Amerkaanse ervaringen geïnspireerde journalist Van Mierlo en de pragmatistische filosoof Glastra van Loon. Zij betoogden dat de traditionele politieke ideologieën hadden afgedaan, dat politiek moest gaan over uitruil van belangen en over wat bestuurlijk werkt en wat niet, met de handhaving van de democratie zelf als randvoorwaarde. Ook het politieke vertrouwen zou niet langer ideologisch geaard kunnen en dienen te zijn, maar sterk afhankelijk  zijn van de persoonlijke populariteit van politieke leiders. Pas ongeveer een kwart eeuw later, toen er gedurende wat langere tijd geen populair partijleider voorradig was, mat D’66 zich alsnog een sociaal-liberaal ideologisch regenjasje aan.   Het belang van het persoonsgebonden politieke leiderschap en de staatkundige voorstellen van D’66, namelijk het districtenstelsel en de gekozen minister-president, vormen sindsdien de continuïteit met de oorsprong van D’66.  Vreemd genoeg heeft bij mijn weten nooit iemand ophef erover gemaakt dat dit model van democratie niet ook intern bij  D’66 wordt gehanteerd. Dit is niettemin net zo ongerijmd als de kritiek van de autocratische populist op het gebrek aan democratie in de staat.
Ironischerwijs biedt het D66-model van staatsdemocratie, mits radicaal doordacht, ook een oplossing voor het probleem hoe zeer krachtig politiek leiderschap kan samengaan met democratie in een partij. Voorstelbaar is dat kandidaat-politieke leiders binnen een partij niet alleen met elkaar concurreren om de positie van de lijsttrekker, maar ook met hun eigen programma en hun eigen kandidatenlijst. Iedere leider kan dan ook al van te voren zijn substituut aanwijzen voor het geval hij zelf niet langer in staat zou zijn als leider op te treden. Ik heb dit model doen toekomen aan PVV-volksvertegenwordiger Harm Beertema,  voormalig ROC-docent en een voor PVV-verhoudingen intellectuele reus die ik nog van vroeger ken als een toen in ieder geval nog op zijn minst weldenkend mens. Harm  reageerde niet op mijn suggestie, hoewel ik hem daar expliciet tot tweemaal aan toe om heb gevraagd.  Zou dat wellicht komen doordat de schrik voor de gramschap van de onaantastbaar gebleken roerganger Wilders er bij diens secondanten inmiddels diep in zit?

Nico Roos is Columnist bij Stichting Burger en oud Hoogleraar Metajuridica aan de Universiteit Maastricht.










  E-mailadres: Wachtwoord:  
Inloggen  
Wachtwoord vergeten?


Klik hier om profielen van politici te bekijken

  E-mailadres:  
Nieuwsbrief
     

Socialmedia




Wekelijks organiseert Stichting Burger met de initiatieven “Café Politiek” en “Radio Politiek” bijeenkomsten en uitzendingen in Nederland waarmee we jou interesseren en informeren over wat “de burger” raakt en hoe “de politiek” daar over denkt.

 

Draag je ook graag je digitale hoeksteentje bij en overweeg je je actief in te zetten? Zonder partij te hoeven kiezen kom je bij ons snel in contact met gelijkgestemden of volstrekt andersdenkenden en verrijk je je eigen gedachtengoed en dat van anderen.

Voor onze initiatieven in diverse steden in Nederland zoeken wij debatleiders, redactieleden, geluids- en montagetechnici en stagiaires die onze interessante content helpen voorbereiden, opnemen en monteren. Wil jij deel uitmaken van een enthousiaste en initiatiefrijke organisatie? Kom dan eens langs op één van onze Café Politiek bijeenkomsten, beluister onze discussie via RadioPolitiek.NL on air of neem direct contact met ons op per e-mail.


Bij “Café Politiek”, staan burgers en politiek centraal staan en daar komen beide groepen met elkaar in contact in diverse locaties in Nederland. Zo kunnen we vooraf onderwerpen bespreekbaar maken op deze webiste en "Live" in gesprek gaan. 

Laatste nieuws

- 010513 Eerste Hulp bij Sociale Media webinar
- Zeven nieuwe partijen bij verkiezingen op 12 september
- Voorgaande verkiezingen: 020310 PvdA grote winnaar scholierenverkiezingen
- 010512 Vacature zomerstagiair

>> Nieuwsoverzicht


Lid worden?

Lid worden is eenvoudig en verplicht tot bijna niets, mits je fatsoensnormen respecteert. Onder "Lid worden" vul je in 1 ogenblik je gegevens in waarna je de login gegevens op je persoonlijke emailadres ontvangt. Vervolgens kun je aan de slag en neem je contact op met andere leden, leg je contact met politici of breng je een stem uit. 

Veel succes met jouw digitale hoeksteen!

Hyves Linkedin Flickr Twitter Facebook